Hadden we maar beter niet geboren kunnen worden? #quote van de week

De mensheid kan het best zo snel mogelijk uitsterven.

David Benatar in interview Trouw (6 april 2019).

Ik moet eerlijk zeggen dat ik nog nooit van het antinatalisme had gehoord voordat ik een aantal weken geleden een interview las met de Zuid-Afrikaanse filosoof David Benatar. In gesprek met Trouw-journalist Niels Posthumus vertelt hij dat de mensheid volgens hem het beste kan uitsterven. Het genot dat we in het leven ervaren kan namelijk nooit de pijn overtreffen.

Geluk en leed kun je niet zomaar tegen elkaar wegstrepen. Pijn vermijden is moreel gezien belangrijker dan de kans krijgen genot te ervaren.

Benatar zegt dat dit vooral te maken heeft met de hoge intensiteit van pijn. Bovendien duurt pijn meestal langer dan genot. Om kinderen van de toekomst dit langdurige leed te besparen, ziet Benatar het liefst een massale kinderstop, hoewel hij zelf ook wel realistisch genoeg is om te beseffen dat zoiets nooit gaat gebeuren.

Ik schrok eerlijk gezegd nogal van de waarheid in Benatars woorden. De wereld zit zo vol ellende dat we ons af kunnen vragen waarom we eigenlijk nog kinderen op de wereld zetten? Zouden we onze ongeboren kinderen uit pure moederliefde niet juist moeten behoeden voor al het leed dat hen te wachten staat?

Maar dan bedenk ik me dat ik me eigenlijk niet bij de tweedeling in Benatars stelling neer kan leggen. De gedachte dat de kwaliteit van het leven wordt bepaald door de hoeveelheid genot en pijn die zo kenmerkend is voor het hedonisme gaat voorbij aan iets waar ik gewoonweg niet omheen kan: er is meer in het leven dan geluk en pijn.

Als je gelooft in het hiernamaals zie je natuurlijk een plek voor je die vervuld is van oneindige vreugde. Chronisch genot, zeg maar. Maar chronisch genot is dus net iets wat volgens Benatar niet bestaat op aarde. Door in plaats daarvan pijn en genot tot maatstaven van de waarde van ons leven te verheffen, gaan we misschien wel voorbij aan de werkelijke essentie van ons leven hier op aarde.

Als we andere mensen helpen, op welke manier dan ook, doen we dat misschien stiekem ook wel een beetje voor onszelf. We worden er immers zelf ook gelukkig van als iemand blij wordt en verwachten waarschijnlijk ook iets terug van deze persoon. Maar is deze pragmatische houding nastrevenswaardig? Leven we werkelijk op deze aarde om via handige trucjes en acties onszelf beter te laten voelen? Als er geen doel is buiten onszelf, waarom heeft het dan überhaupt zin dat we allemaal leven?

Ik geloof daar niet in. Ik geloof dat er iets buiten onszelf moet zijn dat we beogen te behalen, een bepaald idee van ‘goedheid’ dat we wellicht nooit kunnen bereiken, maar dat zeker wel nastrevenswaardig is. We proberen anderen te helpen, niet alleen maar om er zelf beter van te worden, maar ook omdat het idee van ‘goed zijn voor elkaar’ ergens diep in ons ligt. Wat dat betreft ben ik onbewust aanbeland bij Plato’s ideeënleer, ofwel het idee dat er…

…in een metafysische, alleen voor het denken toegankelijke wereld, […] oervormen [bestaan] van de concrete, in de alledaagse werkelijkheid waar te nemen dingen.

Filsofie.nl

Als het leven alleen maar bestaat uit pijn en geluk, faalt ons bestaan bij voorbaat al in alle opzichten. Ultiem genot is onmogelijk, maar is ultieme pijn dat niet ook? Wie heeft ooit de meest ultieme pijn op aarde ervaren? Onze subjectieve blik, opgesloten als we zijn in ons eigen ik, weerhoudt ons ervan om ooit een volledig correcte uitspraak te kunnen doen over de voor ons zo abstracte oervormen waar Plato het over had. Het enige wat we kunnen doen is ernaar streven.

Maakt dat bewustzijn van onze eigen gebrekkigheid het leven dan niet ondraaglijk, zodat we beter niet kunnen bestaan? Wellicht. Maar tegelijkertijd heeft het ook iets moois. Het idee dat we uiteindelijk allemaal dezelfde ‘ideeën’ nastreven en hierin altijd tekortschieten maakt een gevoel van nederigheid en wederzijds vertrouwen mogelijk: we hebben elkaar nodig, we vullen elkaar aan. Juist in ons lijden en door onze gebrokenheid heen wordt het doel van alles zichtbaar: verbondenheid. En hoewel we dat hier op aarde misschien nog niet in al zijn volheid kunnen ervaren, krijgen we er wel alvast een voorproefje van. En dat wil je je kinderen toch niet onthouden?

No kids – Doug Clow (flickr.com)

Bronnen

  • Filosofie, https://www.filosofie.nl/plato/index.html (geraadpleegd 12 april 2019).
  • Niels Posthumus, ‘Is het nog wel verantwoord een kind op de wereld te zetten? Nee, zegt filosoof David Benatar’, Trouw (6 april 2019).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s